Chuyên mục
Mô hình Mittelstand

Nước Mỹ nghiên cứu hình mẫu phát triển của Đức

Hình mẫu phát triển Đức: Phát triển dựa vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các trung tâm công nghiệp và một nhà nước xã hội chừng mực.

Trong cuộc bầu cử địa phương ở Liên bang Đức ngày 20/1, Liên minh cầm quyền Dân chủ Tự do của Thủ tướng Merkel đã bị thua 1 ghế tại nghị viện bang Hạ Saxon. Sự thất bại này bỗng đặt vị thế cầm quyền của bà Merkel trước khả năng “có thể bị đánh bại”. Như vậy kể từ năm 2009, Đảng Xã hội Dân chủ đã giành được 4 bang trong số 16 bang của Đức.

Kinh tế vẫn là nguyên nhân chính của hiện tượng này. Vị trí của Đức như đầu tàu kinh tế của khu vực đồng euro dường như không còn mạnh như trước. Kinh tế Đức 2013 có thể bị đình trệ. Chính phủ trung ương cam kết tái cân bằng ngân sách liên bang vào năm 2014. Các sự kiện đang ủng hộ nữ thủ tướng tài ba này, nhưng nền kinh tế Đức vẫn là một điểm yếu lớn nhất của bà.

Tuy nhiên, nhìn từ vĩ mô, hình mẫu kinh tế Đức đang thu hút sự quan tâm của giới tinh hoa Mỹ. Và điều này không phụ thuộc nhiều lắm vào việc ai cầm quyền ở Berlin.

Hình mẫu Đức: Các doanh nghiệp vừa, nhỏ tạo ra những sản phẩm châu Á không thể “nhái” được

Theo tạp chí Der Spiegel (Đức) tháng 12/2012, cách đây vài năm, Đức còn bị tiếng là một hình mẫu kinh tế lỗi thời, thì giờ đây mô hình này lại được người Mỹ ngưỡng mộ nhờ vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thành công của các trung tâm công nghiệp và cả những ưu điểm của một nhà nước xã hội.

Steven Rattner từng là cố vấn kinh tế cho cựu Tổng thống Bill Clinton đã được Tổng thống Barack Obama giao cho nhiệm vụ giải cứu ngành công nghiệp ôtô của Mỹ. Lời nói của Rattner luôn được lắng nghe tại Washington. Và giờ đây Rattner nói rằng: “Chúng ta phải học tập mô hình của Đức”.

Rattner coi ý tưởng “Kurzarbeit” (công việc với thời gian làm việc ngắn) của Đức là một mô hình tốt, hệ thống đào tạo nghề cho người lao động của Đức là một hình mẫu đáng học hỏi không chỉ cho Mỹ, mà còn cho cả nhiều nước khác. Rattner còn đặc biệt ca ngợi sự sáng tạo của chính sách “Agenda 2010” và những thành tựu mà cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder đã đạt được trong cải cách hệ thống an sinh xã hội và thị trường lao động. Theo Rattner, Schroeder đã đưa nước Đức phát triển đúng hướng và giúp nước này có được một nền kinh tế phát triển nhưng vẫn giữ được khả năng cạnh tranh trong một thế giới với những cường quốc kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ.

Rattner không phải là người duy nhất nghĩ như vậy. Tạp chí Time (Mỹ) nhận xét rằng sự đa dạng trong cải cách kinh tế và an sinh xã hội của Đức là “có tầm nhìn xa” và theo đánh giá hiện nay, những cải cách này còn đem lại kết quả ấn tượng.

Chỉ vài năm trước, ít ai trông đợi những cải cách của Schroeder lại nhận được nhiều lời ca ngợi từ giới truyền thông Anglo-Saxon. Tại các trung tâm tài chính Luân Đôn và Niu Yoóc, Đức bị gọi là “ông già ốm yếu của châu Âu”. Còn bây giờ? Kinh tế Mỹ đang phải chống chọi những hậu quả của khủng hoảng tài chính và suy thoái, trong khi kinh tế Đức vẫn phát triển tốt, thậm chí còn trở thành đối tượng nghiên cứu. Michael Spence, nhà kinh tế từng đoạt giải Nobel, nói: “Người Mỹ chúng tôi, trong đó có cả những nhà hoạch định chính sách, đang ngày càng quan tâm đến những cải cách của Đức và những thành quả nước này đạt được trong 10 năm qua”. Jeffrey Immelt, Tổng giám đốc tập đoàn General Electric cũng cho rằng: “Chúng ta cần phải phát triển kinh tế giống như Đức”. Cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton thì ca ngợi Đức đã có những phản ứng đúng đắn trước khủng hoảng kinh tế. Trước hết, Đức được coi là một hình mẫu cho thành công trong xuất khẩu. Trong năm 2011, nếu cán cân ngoại thương của Đức có mức thặng dư là 120 tỉ euro, thì thâm hụt thương mại của Mỹ lên tới 423 tỉ euro. Nước Mỹ đang mất dần sức mạnh của một nền kinh tế sản xuất. Người Mỹ coi các ngành cơ khí, hóa học và công nghiệp nặng, vốn đều là những thế mạnh truyền thống của kinh tế Đức, là những ngành kinh tế lỗi thời và nên được để lại cho những nền kinh tế mới nổi ở châu Á trong trung hạn.

Từ đầu những năm 1980, Mỹ mất trung bình hơn 200.000 việc làm mỗi năm trong các ngành công nghiệp sản xuất và hiện chỉ còn gần 9% người lao động Mỹ làm việc tại các nhà máy. Mức đóng góp của các ngành sản xuất công nghiệp tại Mỹ cho GDP đã giảm xuống còn gần 12%, ở Đức là 26%. Thay vào đó, các ngành dịch vụ và đặc biệt là ngành tài chính đang ngày càng giành được ảnh hưởng và tầm quan trọng. Thậm chí, ngành tài chính từng có thời kì đóng góp tới hơn 40% GDP của kinh tế Mỹ. Nhưng thực trạng này đã có sự thay đổi rõ rệt kể từ sự sụp đổ của tập đoàn Lehman Brothers vào năm 2008.

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Der Spiegel cách đây gần 2 năm, Paul Volcker, nhà tư vấn kinh tế chính lúc bấy giờ cho Tổng thống Obama, đã nhận định rằng cuộc khủng hoảng kinh tế là một hồi chuông cảnh tỉnh cho nước Mỹ về việc tái thiết lập khả năng cạnh tranh và thúc đẩy xuất khẩu. Ông ta đã nói: “Tôi ước gì chúng tôi có ít đi các kĩ sư tài chính và có nhiều hơn các kĩ sư thật sự, ví dụ như trong ngành cơ khí. Tôi tự hỏi tại sao điều đó lại có thể thực hiện được tại Đức chứ không phải tại Mỹ?”

Jennifer Granholm, cựu Thống đốc bang Michigan, nơi được coi là trung tâm của ngành sản xuất ôtô Mỹ và giờ đang phải chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ sự suy giảm nhanh chóng của sản xuất công nghiệp, đã đặt ra câu hỏi: “Bằng cách nào nước Đức lại thành công trong việc giữ các ngành công nghiệp sản xuất tiếp tục phát triển trong thời kì này?”

Trong những nghiên cứu về nguyên nhân thành công của nền kinh tế Đức, người Mỹ đã nhanh chóng nhận ra yếu tố “Mittelstand”. Đây là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiếm phần lớn mức đóng góp của nền công nghiệp sản xuất của Đức và hoạt động khác hẳn so với các doanh nghiệp Mỹ, vốn thường được niêm yết trên thị trường chứng khoán. Theo Rattner, “Mittelstand” là những doanh nghiệp gia đình với tầm nhìn phát triển dài hạn, không quá chú trọng đến lợi nhuận của quý tiếp theo và có quyền sở hữu ổn định, kết quả là những doanh nghiệp này có được lợi thế cạnh tranh. Những doanh nghiệp này sản xuất ra các sản phẩm được phát triển tốt và có chất lượng cao mà thị trường các nền kinh tế mới nổi không thể bắt chước được.

Những mặt mạnh và hạn chế

Nhưng liệu nền kinh tế Đức có thực sự là một mô hình phát triển phù hợp và thành công của nó có thể được tái lập ở nơi khác? Hay sự kì diệu của nền kinh tế Đức dựa phần nhiều vào yếu tố may mắn, sản xuất ra đúng những mặt hàng mà các nền kinh tế mới nổi của châu Á đang rất muốn có, như một số chuyên gia nhận xét? Họ cho rằng đằng sau mô hình kinh tế Đức không chỉ có một kế hoạch lớn, mà còn cả một lượng lớn cơ hội.

Nhà kinh tế và chuyên gia về toàn cầu hóa Spence tin rằng kinh tế Mỹ có thể học hỏi được nhiều điều từ Đức. Ông cho rằng sự tiến triển của kinh tế toàn cầu sẽ buộc các nước công nghiệp thường xuyên phải tái cấu trúc và thay đổi hướng đi của nền kinh tế thông qua những thay đổi chính sách quan trọng. Đức đã thực hiện giai đoạn này rất thành công với các cải cách về thị trường lao động và an sinh xã hội cũng như đưa ra các chính sách phát triển công nghiệp phù hợp. Theo ông, nước Mỹ cũng sẽ phải trải qua một quá trình tương tự.

Một điểm quan trọng khác trong cuộc tranh luận này là hệ thống đào tạo nghề cho người lao động của Đức. Theo Steven Rattner, khi xét tới việc đào tạo khoa học và kĩ thuật, cũng như sự đề cao các kĩ sư và các ngành nghề kĩ thuật, nước Đức chính là một hình mẫu phải học tập. Dù tỉ lệ thất nghiệp ở mức cao, Mỹ vẫn đang thiếu lao động có tay nghề cho các ngành công nghiệp sản xuất.

Nếu đo lường trong GDP của mỗi nước, Đức đầu tư gấp 20 lần Mỹ vào các nghiên cứu công nghiệp quan trọng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Rob Atkinson, Chủ tịch Quỹ Công nghệ Thông tin và Sáng tạo, một trong số các viện nghiên cứu chiến lược hàng đầu tại Washington, cảnh báo: “Nước Mỹ phải học tập từ mô hình kinh tế của Đức trước khi quá muộn”.

Tuy nhiên, mô hình của Đức cũng gặp phải nhiều chỉ trích: Thành công trong xuất khẩu của Đức đã phải trả giá bằng mức lương giậm chân tại chỗ. Nền kinh tế Đức có được sự tăng trưởng tốt trước hết là nhờ vào đồng euro khá yếu. Các nước láng giềng của Đức đã phải trả giá cho sự tăng trưởng kinh tế của nước này. Theo Rattner, việc Đức có được đồng tiền được định giá thấp giống như nước này có được một đôi cánh mạnh mẽ sau lưng trong cuộc đua, và đây chính là một bí mật nhỏ và không mấy tốt đẹp cho thành công của Đức. Tuy vậy, người ta không thể chắc chắn liệu kinh tế Đức có thể tiếp tục tăng trưởng mạnh trong bao lâu. Nếu kinh tế thế giới tiếp tục bất ổn, nếu các nước láng giềng của Đức tại châu Âu tiếp tục trượt sâu trong suy thoái, nếu việc cung tiền từ ngân hàng trung ương chấm dứt, sự kì diệu mới nhất của kinh tế Đức ít nhất sẽ tạm thời chấm dứt, và sự ngưỡng mộ dành cho nó cũng sẽ lại biến mất./.

Linh Hương (Gt)

http://toquoc.vn/kinh-te-the-gioi/nuoc-my-nghien-cuu-hinh-mau-phat-trien-cua-duc-114091.html